Φωτογραφίες και φωτογράφοι σε άσπρο- μαύρο

Μια σχέση αγιοσύνης. Ένα επιμελημένο κάδρο, ένα προσεγμένο πορτρέτο, ικανό να μεταφέρει τη στιγμή του χρόνου στο μέλλον. Ένα στιγμιαίο κλικ ήταν, για να έχουμε σήμερα –και πάντοτε– κάποια φωτογραφικά θησαυρίσματα στο ύψος των ματιών μας. Τι βλέμματα κι αυτά, Θεέ μου, που μας κοιτούν! Πόση δύναμη στην έκφρασή τους! Δεν ήταν μοντέλα οι εικονιζόμενοι, αλλά άνθρωποι απλοί, που μας μεταφέρουν πληροφορίες και  αποτυπώνουν την ιστορία μας.

Μια έκπληξη το θέμα τούτο. Οι άγιοι της φωτογραφίας πιάνουν δουλειά και μας χαρίζουν έργα τέχνης. Δύσκολα μεταφέρονται στον γραπτό λόγο τα ισχυρά συναισθήματα  που προκαλεί μια εικόνα προγόνου μας, ήρωα, σοφού, εφευρέτη ή ευεργέτη, αλλά θα προσπαθήσω να τα ψηλαφήσουμε όλοι μαζί αυτά (συναισθήματα  και έργα).

Παρά τα σύννεφα του χρόνου, φτάσανε μέχρι τις μέρες μας υπέροχες ασπρόμαυρες εκτυπώσεις, πλημμυρισμένες με ομορφιά, αθωότητα, ευγένεια, πειθαρχία, σοβαρότητα και  καλαισθησία. Εκτιμήθηκαν και διαφυλάχτηκαν σαν ιερά κειμήλια. Προσπαθούμε, όταν ευλαβικά υποκλινόμαστε μπροστά σε μια τέτοια στημένη, αλλά υπέροχη εικόνα, να ονειρευτούμε την καθημερινή ζωή των ανθρώπων που κρύβεται επιμελώς στην πίσω πλευρά της.

Λίγα τα μέσα που είχαν οι εραστές της φωτογραφικής  τέχνης για να καταγράψουν  το θέμα τους με ακρίβεια, συμμαχώντας με το φως και την αμοιβαία συγκίνηση. Αξιόπιστα κατέγραψαν την ατμόσφαιρα της εποχής τους στα πρόσωπα και τα πράγματα.  Το μεγαλείο του Μπαλάφα με την ποιότητα του έργου του πάντα θα μας συνοδεύει. Συλλάβανε τη μια στιγμή, τη μοναδική στο πέρασμα του χρόνου, ανεξίτηλα χαραγμένη και προορισμένη για μια φευγαλέα ματιά στο μέλλον.

Αποτελεί ευτύχημα που οι καλλιτέχνες εκείνοι μας έδωσαν με το έργο τους πρόσωπα σε χαρτί μ’ έναν ζεστό τρόπο από –μάλλον– ψυχρές εποχές. Πότε κρεμασμένο σε ξεθωριασμένους τοίχους και πότε κλεισμένο σε  άλμπουμ μνήμης, για να αποτελεί σήμερα ιστορικό ντοκουμέντο.

Με μαυρόασπρο τρόπο και μέσα από πρωτόγονα εργαστήρια και σκοτεινούς θαλάμους, μας μεταφέρουν πρόσωπα, οικογένειες, ανθρώπινες καθημερινές στιγμές κι ακόμη τη λαϊκή αρχιτεκτονική. Είχαν την πρόνοια να φωτογραφίσουν κτήρια μεγάλης σημασίας για να έχουμε την ευκαιρία να μελετούμε σήμερα τις τεχνικές, τον πολιτισμό των προγόνων μας, μέσα από πολέμους, αγώνες, δουλείες και δύσκολες συνθήκες επιβίωσης.

Έγινε έτσι το μέσον που με την καταγραφή του συμπλήρωσε την ιστορία μας. Φορούσαν τα «καλά τους», ντύνονταν με το ανάλογο ύφος, έκαναν ολόκληρη προετοιμασία σε συγκεκριμένο χρόνο και τόπο, για να μας υπενθυμίσουν ότι ήταν υπαρκτά πρόσωπα σε αυτόν τον κόσμο κάποτε και όχι ένα απλό νούμερο. Αυτή, λοιπόν, η στιγμή που καταγράφηκε γίνεται αιώνια, κάτι που μόνο η φωτογραφία καταφέρνει να κρατήσει. Την κρατά ζωντανή, την κάνει επίκαιρη, την κάνει σημερινή, προκαλεί ισχυρά συναισθήματα και εσωτερικές αναταράξεις. Ο καθένας μας βλέπει με διαφορετική ματιά την εικόνα στο τυπωμένο χαρτί. Κρατά τα δικά του δυνατά σημεία της. Στημένοι με επιμέλεια οι εικονιζόμενοι, φαίνονται σαν είδωλα του εαυτού τους, που δε θα συναντήσουν ποτέ τον προορισμό τους…

Αυτή η σπαθάτη ματιά, που μας συγκινεί παρατηρώντας την, τίνος άραγε να χαρίζεται; Του φωτογράφου, με τον οποίο  επικοινωνεί εκείνη τη στιγμή, ή του μέλλοντος χρόνου, για τον οποίο γίνεται διαβατήριο χωρίς χρώμα; Τι, άραγε, να στροβιλίζεται μέσα στο μυαλό τους, τι σκέψεις και τι ανάγκες πνιγμένες να περιέχει το ζωντανό στοιχείο πίσω από το λιτό κάδρο; Πόσα, άραγε, να κρύψανε και δεν ήθελαν να πουν με την εικόνα τους, στην προσπάθειά τους να κολακεύσουν και να μη φοβίσουν το πουλάκι που ήταν έτοιμο να πετάξει;

Ευγνωμονούμε αυτές τις λεπτές φέτες ζωής, παρμένες σε χρόνο κλάσματος του δευτερολέπτου, έτσι ώστε η αιχμαλωσία τους με τη μορφή ζωής να μας μεταφέρει ως τώρα τον ιστορικό πολιτισμό μας όπως διασώθηκε και να τον αντικρίζουμε σήμερα ως αδιάψευστη μαρτυρία. Η παράδοσή μας θα ήταν ορφανή χωρίς  την καταγραφή της σε φιλμ. Κρίμα που δεν έφτασαν θέματα με το εσωτερικό των σπιτιών και τη ζωή μέσα σε αυτά.

Ας αφεθούμε σε μια ατέλειωτη ονειροπόληση, παρατηρώντας ασπρόμαυρα βλέμματα που μιλάνε με τη γλώσσα της ποίησης. Στων παιδιών την αθωότητα που σε σημαδεύουν κατευθείαν στην ψυχή. Στα αρώματα και τα αχνά χρώματα που κοντεύουν να σβήσουν από τον χάρτη της μνήμης μας.

Σήμερα, εποχή  του θεάματος, στριμωγμένα όλα στους σκληρούς δίσκους, δεν έμεινε χώρος για λίγο τυπωμένο χαρτί. Ο ρόλος  του έγχρωμου στη σύγχρονη ψηφιακή του έκδοση, εκτός από καταναλωτικό προϊόν, είναι να εντυπωσιάζει και να προβάλλει έναν ιδεατό κόσμο.  Έγινε, από σύμβολο αιωνιότητας, μέσο αξιοποίησης μιας επίπλαστης ζωής, χωρίς διάρκεια και  χώρους αποθήκευσης. Τα ηλεκτρονικά συστήματα αντιμετώπισης των ιών δεν προλαβαίνουν να διαγράφουν οπτικές μολύνσεις…

Η συγκίνηση της ασπρόμαυρης έμεινε για λίγους. Έκλεισε ο κύκλος της με όλα τα καλά της και τη διαχρονική φυσικότητά της. Θα έπρεπε, φρονώ, να βοηθηθεί για να αποκτήσει και να ανακτήσει τη θέση που της αξίζει στο απέραντο στερέωμα της καλλιτεχνίας. Στην υψηλή ανάλυση ποιος αλήθεια μπορεί να αντισταθεί;

 

Δημήτρης Ντάλας