Ο ΑΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ

Το 1452 ο Γιοχάνες Γκούτενμπεργκ εφηύρε την τυπογραφία και τη μαζική εκτύπωση πιέζοντας μεταλλικούς χαρακτήρες σε χαρτί. Η εφεύρεση αυτή αποτέλεσε την απαρχή της τυπογραφίας αλλά και του βιβλίου, όπως το ξέρουμε σήμερα. Στο μακρινό παρελθόν ο αναλφαβητισμός δεν αποτελούσε πρόβλημα. Οι άνθρωποι κατάφερναν και επιβίωναν χωρίς να θεωρείται απαραίτητο προσόν γι κάτι τέτοιο η γνώση ανάγνωσης και γραφής. Σήμερα θεωρείται μεγάλο μειονέκτημα. Η UNESCO, εδώ και δεκαετίες, μάχεται για την εξάλειψή του, με κεντρικό σύνθημα «Παιδεία για όλους». Αυτό καταδεικνύει τη μεγάλη σημασία που έχει για την επιβίωση στο σύγχρονο κόσμο η γνώση όχι απλώς ανάγνωσης και γραφής, αλλά και η καλή χρήση τους με στόχο την κατανόηση πολύπλοκων εννοιών και σύνθετων κειμένων.

Μέχρι την έλευση των ηλεκτρονικών υπολογιστών στην καθημερινότητά το γράψιμο και το διάβασμα βιβλίων γινόταν σε χαρτί. Σήμερα οι υπολογιστές είναι πανταχού παρόντες, δίνοντας άλλη διάσταση στη γραφή και την ανάγνωση. Το εκάστοτε αλφάβητο εμφανίζεται στις οθόνες μας κανονικά, όπως το γνωρίζουμε. Ωστόσο από πίσω του κρύβονται αριθμητικά ψηφία, τα οποία αποτελούν αντικείμενο προγραμματισμού. Παρά τα θαυμαστά τεχνολογικά επιτεύγματα, η ανάγνωση και η γραφή δεν είναι αυτονόητες κατακτήσεις σε όλες τις γωνιές του πλανήτη. Σήμερα περίπου 774 εκατομμύρια άνθρωποι δεν μπορούν να γράψουν και να διαβάσουν, ιδίως στην Αφρική και την Ινδία. Σε μειονεκτική θέση βρίσκονται οι γυναίκες και τα νεαρά κορίτσια. Η UNESCO, για το λόγο αυτό, έχει καθιερώσει ήδη από το 1966 την 8η Σεπτεμβρίου ως ημέρα κατά του αναλφαβητισμού.

Ο μοναδικός σκοπός της παγκόσμιας αυτής οργάνωσης ήταν να επισημάνει και να καταδείξει τη σημασία της καταπολέμησης του αναλφαβητισμού ανά τους λαούς της Γης και την αποτελεσματική και τεράστια σπουδαιότητα της μη ύπαρξης αναλφάβητων. Ο εορτασμός της Διεθνούς Ημέρας Εξάλειψης του Αναλφαβητισμού βρίσκει το ποσοστό της σχολικής «διαρροής» στη χώρα μας να παραμένει σε υψηλά επίπεδα για τα μέτρα της εποχής και της ανάπτυξης που θα έπρεπε να έχουμε. Ωστόσο, βάσει πολύ πρόσφατων στατιστικών δεδομένων η πρόβλεψη της Eurostat για την ΠΕΣ στην Ελλάδα για το έτος 2016 βαίνει μειούμενη σε 6,5% (τελευταία ενημέρωση 28/2/2017). Το ποσοστό προκύπτει από τον αριθμό των μαθητών/τριών που δεν ολοκλήρωσαν τη φοίτηση προς τον αριθμό αυτών που εγγράφηκαν κανονικά. Διαπιστώνεται σημαντική απόκλιση στα ποσοστά διαρροής μεταξύ τύπων σχολείου και βαθμίδων. Το μεγαλύτερο ποσοστό διαπιστώνεται στην επαγγελματική εκπαίδευση (11%), ενώ ο μεγαλύτερος όγκος μαθητών διαρρέει στο Γυμνάσιο (4.338 μαθητές) με σημαντικά αυξημένο ποσοστό (4,23%) σε σχέση με το Δημοτικό ή το Λύκειο.

Στη χώρα μας ο αναλφαβητισμός ορίζεται ως άγνοια των στοιχειωδών εργαλείων του γραπτού λόγου, δηλαδή αδυναμία ανάγνωσης και γραφής. Σύμφωνα µε την UNESCO “αναλφάβητος είναι όποιος δεν έχει αποκτήσει τις αναγκαίες γνώσεις και ικανότητες για την άσκηση όλων των δραστηριοτήτων για τις οποίες η γραφή, η ανάγνωση και η αρίθμηση είναι απαραίτητες”. Ωστόσο δεν υφίσταται μόνον κατ’ αυτόν τον τρόπο ο αναλφαβητισμός. Μπορεί να περιέχει διάφορες κατηγορίες αναλφάβητων, όπως τους οργανικά αναλφάβητους, εκείνους δηλαδή που δε διδάχθηκαν ποτέ γραφή και ανάγνωση, άρα δε φοίτησαν ποτέ στο σχολείο ή τους λειτουργικά αναλφάβητους, εκείνους δηλαδή που διδάχθηκαν γραφή και ανάγνωση, αλλά στη συνέχεια δεν καλλιέργησαν αυτές τις γνώσεις, µε αποτέλεσμα να ατονήσουν και να ξεχαστούν. Αξίζει να σημειωθεί ότι η γενίκευση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης και η εξάπλωση των ΜΜΕ μετέβαλαν σε μεγάλο βαθμό το περιεχόμενο του αναλφαβητισμού. Έτσι, σήμερα, ο λειτουργικός αναλφαβητισμός είναι η αδυναμία κατανόησης απλών γεγονότων τα οποία αναφέρονται στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Αυτή η μορφή αναλφαβητισμού είναι ανεξάρτητη από την τυπική μόρφωση και συναντάται σε  κάθε κοινωνικό στρώμα.

Η προώθηση καταπολέμησης του αλφαβητισμού είναι ο βασικός στόχος της κίνησης του ΟΗΕ. Καθήκοντα γενικού επιτηρητή της όλης προσπάθειας έχουν ανατεθεί στην UNESCO. Ο αλφαβητισμός είναι το επίκεντρο της βασικής εκπαίδευσης όλων και είναι απαραίτητος για την εξάλειψη της φτώχειας, τη μείωση της παιδικής θνησιμότητας, την ελεγχόμενη αύξηση του πληθυσμού, την επίτευξη της ισότητας των φύλων και τη διασφάλιση της αειφόρου ανάπτυξης, της ειρήνης και της δημοκρατίας.

Θα πρέπει, επομένως, να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην Εκπαίδευση, ώστε να μειωθεί το ποσοστό αναλφαβητισμού στη χώρα μας και να περιοριστούν τα φαινόμενα λειτουργικού αναλφαβητισμού. Μπορεί να δοθεί έμφαση στην απαγόρευση της παιδικής εργασίας, τη δημιουργία σύγχρονων εκπαιδευτικών κέντρων, την ενίσχυση των προγραμμάτων επιμόρφωσης για τους ενήλικες αναλφάβητους, την κρατική υποστήριξη  στις  οικογένειες των οικονομικά ασθενέστερων μαθητών ώστε να µην αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τις σπουδές τους και την ενεργοποίηση των διεθνών οργανισμών. Ο αλφαβητισμός είναι η πύλη για περαιτέρω μάθηση. Η αντιμετώπιση των χαμηλών επιπέδων αλφαβητισμού είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος για την καταπολέμηση των βαθύτερων αιτίων της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου, της ανεργίας και της περιορισμένης συμμετοχής στη δια βίου μάθηση για τα άτομα χαμηλής ειδίκευσης», επισημάνθηκε χαρακτηριστικά. Αν θέλουμε να βοηθήσουμε τη χώρα μας να προοδεύσει ας μην κλείνουμε τα μάτια μας μπροστά στο σοβαρό αυτό φαινόμενο!

 

 

Κώστας Κωσταβασίλης