ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΩΝ ΟΛΥΜΠΙΑΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ

rio2016Παρακολουθούσα το Σάββατο το μεσημέρι την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων που διεξάγονται ήδη στο Ρίο ντε Τζανέιρο της Βραζιλίας για 28η φορά στη σύγχρονη ιστορία του θεσμού και για πρώτη φορά σε χώρα της Νότιας Αμερικής, από τις λεγόμενες αναπτυσσόμενες. Οι υπόλοιπες Ολυμπιάδες της σύγχρονης εποχής έχουν τελεστεί 16 φορές σε Ευρωπαϊκές πόλεις (τρεις στο Λονδίνο, δύο στην Αθήνα, δύο στο Παρίσι), 4 φορές στις Η.Π.Α. (δύο στο Λος Άντζελες), 3 φορές στην Ασία, 2 φορές στην Αυστραλία  και 2 φορές σε χώρες της Κεντρικής και Βόρειας Αμερικής πλην Η. Π.Α. Αναρωτιόμουν, παρακολουθώντας τη σχετικά καλαίσθητη (αν και καμία σύγκριση δε γίνεται με την τελετή έναρξης στην Αθήνα, ε;) τελετή, σε τι ακριβώς χρησιμεύει. Τυπικά, σε κάθε εκδήλωση, η τελετή έναρξης διαπράττει ακριβώς αυτό που δηλώνει. Μ’ άλλα λόγια σημαίνει την έναρξη της εκδήλωσης και εν προκειμένω των αγώνων. Μόνο που, στη συγκεκριμένη περίπτωση, εδώ και αρκετές Ολυμπιάδες τώρα, οι αγώνες έχουν ήδη ξεκινήσει αρκετές μέρες νωρίτερα! Επομένως σε τι αποσκοπεί η λαμπρή αυτή επίδειξη, το κοινώς λεγόμενο «σόου»; Είναι πασιφανές ότι δεν έχει άλλο σκοπό από την αποκόμιση κερδών από τις διαφημίσεις στην τηλεόραση, εφόσον πλέον όλο σχεδόν το αθλητικό οικοδόμημα και πολύ περισσότερο   οι Ολυμπιακοί Αγώνες έχουν ξεφύγει από την εκπλήρωση των αθλητικών στόχων τους και έχουν μετατραπεί σε μια μηχανή παραγωγής χρημάτων για όλους αυτούς οι οποίοι τους κουμαντάρουν και για τις εταιρείες που τους υποκινούν.

Τι σχέση έχει όλο αυτό το σύγχρονο αθλητικό σόου με την ιστορία του ονόματος το οποίο φέρει; Όση ακριβώς ο φάντης με το ρετσινόλαδο! Για να γίνω σαφής ας πάρουμε μια γεύση από το τι σήμαιναν Ολυμπιακοί Αγώνες στην αρχαιότητα.  Ήταν μία σειρά αθλητικών αγώνων μεταξύ εκπροσώπων των πόλεων-κρατών και ένας από τους πανελλήνιους αγώνες στην Αρχαία Ελλάδα. Θεωρούνταν ως η πιο σημαντική διοργάνωση της αρχαίας Ελλάδας και διεξάγονταν στην Αρχαία Ολυμπία κάθε τέσσερα χρόνια, από το 776 π. Χ. Έπαιρναν μέρος αθλητές από όλη την Ελλάδα (και αργότερα από άλλα μέρη) και σταδιακά απέκτησαν ιδιαίτερη αίγλη, ενώ διοργανώνονταν μέχρι το 393 μ. Χ. όταν ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος απαγόρευσε την διεξαγωγή τους.  Με την πάροδο του χρόνου, ο θεσμός της Ολυμπιακής εκεχειρίας και των Ολυμπιακών αγώνων έγινε όλο και πιο δημοφιλής σε όλο τον Ελλαδικό χώρο. Ενώ αρχικά στους αγώνες έπαιρναν μέρος μόνο κάτοικοι της Ήλιδας, σταδιακά διευρύνθηκε ο κανονισμός, ώστε να επιτρέπονται αθλητές από όλες τις ελληνικές πόλεις. Μέχρι το τέλος των αγώνων, η συρροή των αθλητών από όλα τα μέρη ήταν μεγάλη. Η παρακολούθηση των αγώνων επιτρεπόταν σε όλους, ελεύθερους και δούλους, ακόμα και βάρβαρους. Αρχικά, το αγωνιστικό πρόγραμμα περιελάμβανε μόνο το «στάδιο», τον αγώνα δρόμου. Αργότερα προστέθηκε ο «δίαυλος» (διπλός αγώνας δρόμου), ο «δόλιχος» (αγώνας δρόμου μεγάλου μήκους), το «πένταθλο», η πάλη, η «πυγμή» (πυγμαχία), η αρματοδρομία του τέθριππου (ζυγός τεσσάρων ίππων), οι ιπποδρομίες, ο «οπλιτόδρομος» (αγώνας δρόμου ανδρών με πολεμική στολή), η αρματοδρομία με ζυγό δύο αλόγων και το «παγκράτιο» που συνδυάζει πάλη και πυγμαχία. Τα αγωνίσματα εφήβων περιορίζονταν στον αγώνα δρόμου, το πένταθλο και την πάλη.

Δεν θα επεκταθώ στα σχετικά με το υποτιθέμενο «άδολο» πνεύμα εκείνων των Ολυμπιακών Αγώνων, εφόσον έχουν καταγραφεί και προσπάθειες απάτης και σκληρού ανταγωνισμού, ενώ οι ολυμπιονίκες, στεφανώνονταν μεν με τον «κότινο», στεφάνι από κλαδιά ελιάς από την ιερή άλτη της Ολυμπίας, όμως δέχονταν πολλές τιμές και μεγαλεία στην πόλη τους. Πόσο μπορούν να συγκριθούν, όμως, η ολυμπιακή εκεχειρία, η αθλητική προσπάθεια και η σταθερότητα εκείνων των αγώνων με το πανηγύρι της σύγχρονης εποχής; Η σταθερότητα του χώρου, τότε, διαμόρφωνε μια κανονικότητα και η ιερότητά του επέβαλε την εκεχειρία μεταξύ των συμμετεχόντων. Σήμερα για ποια εκεχειρία μπορούμε να μιλάμε, και ποιο πνεύμα αμοιβαίου σεβασμού μπορεί να δημιουργηθεί; Από την τρομοκρατική επίθεση στο Μόναχο το 1972, μέχρι το μποϊκοτάζ στη Μόσχα το 1980 και στο Λος Άντζελες το 1984, οι αγώνες έχουν αποτελέσει πεδίο όχι μόνο πολιτικής αντιπαράθεσης, αλλά και σύγκρουσης. Για ποιο ολυμπιακό πνεύμα μπορούμε να μιλάμε; Κι αν οι νικητές των αρχαίων αγώνων δέχονταν δώρα και τιμές, οι άλλοι αθλητές, οι γυμναστές τους και οι κριτές («ελλανοδίκες»), αλλά και οι διοργανωτές δεν προσδοκούσαν σε οικονομικό κέρδος. Σήμερα όλα σχεδόν γίνονται υπό την επίβλεψη και προς όφελος των χορηγών, των μεγάλων εταιρειών, δηλαδή, που ελέγχουν τους αγώνες και την Δ.Ο.Ε. Το 1992 δύο διακεκριμένοι δημοσιογράφοι, ο Βιβ Σίμσον και ο Άντριου Τζένιγκς έγραψαν το βιβλίο «The Lord of the rings» (λογοπαίγνιο με τη γνωστή τριλογία του Τόλκιν που έγινε και ταινία), βιβλίο που κυκλοφόρησε στην Ελλάδα από τις εκδόσεις «Ποντίκι» με τον τίτλο «Τα αφεντικά των Ολυμπιακών Αγώνων».  Εκεί τεκμηριώνουν με πολύ σαφή τρόπο και στοιχεία που δεν έχουν αμφισβητηθεί αυτό που είναι πλέον κοινό μυστικό. Όπως αναφέρουν και στο βιβλίο τους, «οι πέντε αλληλοσυνδεόμενοι κύκλοι είναι σήμερα το πιο πολύτιμο αγαθό του κόσμου με χρηματική έννοια». Εννοείται ότι τα μεγάλα κέρδη καταλήγουν στις εταιρείες που χορηγούν και διαφημίζονται, αλλά και τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή. Σχεδόν ποτέ δεν πάνε στα κράτη που αναλαμβάνουν το κόστος της διοργάνωσης (με ελάχιστες εξαιρέσεις).

Ας μην πάμε πολύ μακριά. Ας θυμηθούμε μόνο τι έγινε με τη διοργάνωση των αγώνων στην Αθήνα το 2004, το βαρύ δημοσιονομικό φορτίο που κουβαλάει η χώρα μας έκτοτε και τη μηδαμινή χρησιμότητα των περισσότερων αθλητικών συγκροτημάτων που, σύμφωνα με πολλά σχετικά ρεπορτάζ, παραμένουν σε αχρησία και εγκατάλειψη σχεδόν από την εποχή των αγώνων. Κι όμως, παραμένει γεγονός ότι η συγκεκριμένη εκδήλωση βρίσκεται στην κορυφή κάθε πίνακα τηλεθέασης σε παγκόσμιο επίπεδο! Τι μπορούμε λοιπόν να κάνουμε; Γίνεται να καταργηθούν οι αγώνες αυτοί που έχουν καταντήσει θεσμός; Μάλλον όχι, άλλωστε υπάρχουν ολόκληρες βιομηχανίες που στηρίζονται επάνω τους. Αυτό που θα έπρεπε να απαιτήσουμε είναι περισσότερη διαφάνεια, λιγότερος εμπαιγμός (ας πούμε με το θέμα των αναβολικών και των πάσης φύσεως ουσιών νόμιμων και παράνομων με τις οποίες ενισχύουν τους αθλητές οι εταιρείες) και μεγαλύτερη συμμετοχή των χωρών στα κέρδη. Αν δεν μπορούμε να το καταργήσουμε, μήπως θα έπρεπε να επωφελούνται όλοι από αυτό;