ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ (ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΕ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΓΙΑ ΤΟ ΔΡΟΜΟ ΜΑΣ)

Πολύς λόγος έγινε τελευταία σχετικά με το κατά πόσον η πολιτική θα πρέπει να εμπλέκεται στα πολιτιστικά δρώμενα και τις σχετικές εκδηλώσεις, με αφορμή, κυρίως, το θόρυβο που προκάλεσε με τη συμμετοχή της η Ουκρανία στον τελευταίο διαγωνισμό της Γιουροβίζιον, τον οποίο και κέρδισε. Ο διάλογος που αναπτύχθηκε σχετικά με τη σχέση πολιτικής και πολιτισμού, με αφετηρία τον κανονισμό της Γιουροβίζιον που ορίζει ότι δεν επιτρέπεται καμία πολιτική αναφορά στα τραγούδια που συμμετέχουν, είναι ενδεικτικός τόσο της αλλοίωσης που έχει επέλθει στην έννοια του πολιτισμού, στην εποχή μας, όσο και της υποκρισίας που κρύβουν πολλοί από εκείνους που ασχολούνται επισήμως με τα πολιτικά.

Για να γίνω σαφέστερος, επιτρέψτε μου να ασχοληθώ λίγο με τον όρο «πολιτισμός». Οι περισσότεροι θα γνωρίζουν ότι προέρχεται ετυμολογικά από τη λέξη «πόλις», δηλαδή την κρατική οντότητα των αρχαίων Ελλήνων, τον καιρό που κάθε πόλη ήταν κι ένα ανεξάρτητο κράτος, οργανωμένο σε αυτοτελή κοινωνία με δικούς του θεσμούς και διοίκηση. Κάθε πόλη αποτελούνταν από πολίτες οι οποίοι, με βάση την «πολιτείαν» (το πολίτευμα, δηλαδή, που ίσχυε σε κάθε πόλη), συμμετείχαν στην άσκηση της πολιτικής άλλοτε σε μικρότερο (π.χ. Σπάρτη) κι άλλοτε σε μεγαλύτερο (π.χ. Αθήνα) βαθμό. Για να έχει νόημα η συμμετοχή τους αυτή, έπρεπε να υπάρχει ένας κοινός τρόπος αντίληψης των πραγμάτων, μια συν- αντίληψη, με άλλα λόγια ένας τρόπος τέτοιος που να μπορούν οι πολίτες να έχουν μια κοινή βάση αντιμετώπισης των προβλημάτων της πόλης τους, όταν συμμετείχαν στην άσκηση εξουσίας. Κι αυτό διότι για τους αρχαίους Έλληνες το «πολιτεύεσθαι», δηλαδή η συμμετοχή στην πολιτική, ήταν άμεσα συνδεδεμένο με την εξασφάλιση της επιβίωσής τους μέσα στην πόλη και δια μέσου της πόλεως. Επομένως, για τους αρχαίους Έλληνες, δεν υπήρχε ζήτημα διαχωρισμού της πολιτικής από τον πολιτισμό: αυτά τα δύο θεωρούνταν αλληλένδετα.

Με το πέρασμα, όμως, από την άμεση δημοκρατία της πόλεως – κράτους στην έμμεση δημοκρατία των εθνικών κρατών της Δύσης (η οποία διαμορφώθηκε μέσα από τη συγκέντρωση, αρχικά, όλων των πολιτισμών της τότε γνωστής οικουμένης στο πλαίσιο της αυτοκρατορίας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, της Ρώμης και του Βυζαντίου), η πολιτική απέκτησε διαφορετικό περιεχόμενο, καθώς πλέον ασκούνταν (σε καθημερινή βάση) όχι από το σύνολο των πολιτών, αλλά από τους αντιπροσώπους τους. Έπαψαν λοιπόν οι πολίτες να έχουν λόγο στην πολιτική; Όχι, απλώς εκχώρησαν το δικαίωμά τους αυτό στους αιρετούς εκλεκτούς τους, επιλέγοντας να ψηφίζουν σε τακτά διαστήματα (συνήθως ανά τετραετία) για την ανανέωση ή μη της εμπιστοσύνης τους. Αυτό οδήγησε σε μια αλλαγή ως προς την αντιμετώπιση της έννοιας του πολιτισμού, κυρίως από τους νέους διαχειριστές της εξουσίας. Η αλλαγή αυτή έγκειται στο γεγονός ότι οι κατ’ επάγγελμα πλέον πολιτικοί, προσπαθούν να πείσουν ότι ο πολιτισμός δεν είναι πια ένας τρόπος ζωής με στόχο μια κοινή αντιμετώπιση των προβλημάτων της κοινωνίας, αλλά μια κατασκευή άνωθεν, μια κεντρικά ελεγχόμενη καταναλωτική προσφορά που απλώς παραδίδεται για μαζική κατανάλωση στον αδαή όχλο. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη υποκρισία από αυτό!

Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται η απόκρυψη των τεράστιων δυνατοτήτων που μπορεί να αποκομίσει ο πολίτης από τη σωστή διαχείριση του πολιτισμού του γίγνεσθαι. Είναι ζήτημα τόσο πολιτικής, όσο και πολιτισμού αν η ελληνική κοινωνία θα δειχτεί ανθρώπινη και δεν θα αφήσει τα ασθενέστερα μέλη της βορρά στις διαθέσεις των δανειστών τοκογλύφων εταίρων μας. Είναι ζήτημα τόσο πολιτικής όσο και πολιτισμού αν θα διασφαλίσουμε την ελληνικότητα μέσα στο ευρωπαϊκό χωνευτήρι ή αν θα αφεθούμε να αφομοιωθούμε. Είναι ζήτημα τόσο πολιτικής όσο και πολιτισμού αν θα κατακτήσουμε την ανθρωπιά που είναι ακόμα το ζητούμενο ή αν θα μεταβληθούμε σε αδηφάγα ρομπότ που επιχειρούν να επιβιώσουν πατώντας επί πτωμάτων. Το να διατυμπανίζεται ο αποκλεισμός της πολιτικής από πολιτιστικές εκδηλώσεις είναι απλώς μια συγκαλυμμένη ομολογία ότι οι εκδηλώσεις αυτές ή δεν είναι πολιτιστικές ή δεν επιθυμούν όλα τα είδη πολιτικής δράσης στους κόλπους τους.

Υπάρχουν δύο είδη πολιτικής δράσης μέσω του πολιτισμού. Ο ένας είναι αυτός της προπαγάνδας, μέσα από την απόκρυψη στοιχείων πολιτισμού ή πολιτικής και τον τονισμό άλλων. Είναι η περίπτωση της Ουκρανίας, η οποία στηρίχτηκε στη συγκίνηση που προκαλεί ο ξεριζωμός από την πατρίδα, τονίζοντας αυτό το στοιχείο, χωρίς να ενδιαφέρεται για το αν οι Ευρωπαίοι γνώριζαν ή όχι τα πραγματικά γεγονότα (από ιστορικής απόψεως) που οδήγησαν σε αυτή τη μετακίνηση πληθυσμού. Κρύφτηκαν πίσω από το δάχτυλό τους, με την ανοχή των οργανωτών διότι βόλευε πολιτικά τους Ευρωπαίους μια ήττα της Ρωσίας από την Ουκρανία σε πολιτιστικό επίπεδο. Αν, όμως αυτό δεν είναι πολιτική, τότε τι μπορεί να είναι; Ο άλλος τρόπος πολιτικής δράσης δια του πολιτισμού είναι ο τρόπος της ελεύθερης έκφρασης και του προβληματισμού, με στόχο τη διαμόρφωση συνειδήσεων που θα ευαισθητοποιούνται στα προβλήματα της εποχής τους. Είναι η περίπτωση του Μουσικού Σχολείου Άρτας και της πρόσφατης (Παρασκευή 20 Μαΐου) εκδήλωσης που διοργάνωσε με θέμα την προσφυγιά και τίτλο «Ένα τραγούδι για το δρόμο σας». Αξίζουν συγχαρητήρια στους δασκάλους του σχολείου αυτού που βγάζουν τέτοια παιδιά, που οργανώνουν τέτοιες εκδηλώσεις μεστές περιεχομένου και μηνυμάτων τα οποία δεν έχουν στόχο να χειραγωγήσουν αλλά να προβληματίσουν και να προκαλέσουν το θεατή – ακροατή να πάρει θέση στα όσα συμβαίνουν γύρω του. Η συνεργασία του Μουσικού Σχολείου με το «Χαμόγελο του Παιδιού» στην εκδήλωση αυτή έδινε τον τόνο της συμπαράστασης που αναδείχτηκε. Το γεγονός ότι μέσα από την εκδήλωση αυτή οι μαθητές εκφράστηκαν για το προσφυγικό, δίνει το μέτρο του πώς νοείται ορθά η πολιτική μέσα από τον πολιτισμό. Υπάρχουν, επομένως, τρόποι πολιτισμικής – πολιτικής παρέμβασης στη σωστή κατεύθυνση. Αυτό που απομένει είναι να προβληματιστούμε όλοι και να τους αναζητήσουμε!