Η ΤΟΥΡΚΟΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΓΕΝΝΑ

BRUSSELS, BELGIUM - MARCH 07:  European council president, Donald Tusk (C) and Turkish Prime Minister Ahmet Davutoglu (L) and President of the European Commission, Jean-Claude Juncker (R) speak at the press conference after The European Council Meeting In Brussels held at the Justus Lipsius Building on March 7, 2016 in Brussels, Belgium.  EU leaders are meeting with Turkish Prime Minister Ahmet Davutoglu in Brussels, to discuss the worst refugee crisis since the Second World War, as thousands of migrants remain stranded in Greece after borders along the Balkan route to Germany are closed.  (Photo by Dean Mouhtaropoulos/Getty Images)

Η πρόσφατη συμφωνία μεταξύ Ε.Ε. και Τουρκίας σχετικά με το θέμα των προσφύγων, σε συνδυασμό με τις εικόνες θλίψης και ντροπής που αναδεικνύονται καθημερινά από τα Μ.Μ.Ε. στα στρατόπεδα προσφύγων (χοτ σποτς επί το ελληνικότερον), δημιουργεί μια σειρά από απορίες αλλά και προβληματισμούς σχετικά με το μέλλον της ίδιας της Ε.Ε., αλλά και της ηπείρου μας γενικότερα. Τα ερωτήματα αυτά είναι ακόμα πιο επίκαιρα μετά τις τελευταίες δηλώσεις των Αυστριακών ότι τα Σκόπια κάνουν με επιτυχία αυτό που δε μπορεί να κάνει η Ελλάδα (να αφήσει τον κόσμο να πεθαίνει έτσι στα ξεκούδουνα δηλαδή), αλλά και άλλων κεντροβορειοευρωπαίων που ρέπουν προς το φασισμό, όπως η Ουγγαρία τώρα τελευταία ( η οποία μάλιστα έκλεισε για τους ερευνητές το αρχείο του μεγάλου φιλοσόφου Γκεόργκι Λούκατς, σε μια πρωτοφανή σκοταδιστική κίνηση). Παραθέτω εδώ κάποια σχόλια σχετικά με τη συμφωνία, προκειμένου να υπάρχει μια βάση πρώτης ανάγνωσης των ερωτημάτων που θα τεθούν.

Πρόκειται για σχολιασμό του δημοσιογράφου Πωλ Μέησον, όπως τον μετέφρασε ο Γιάννης Χατζηδημητράκης για το περιοδικό «Ενθέματα». Τα συμβαλλόμενα μέρη συμφώνησαν «Να εξασφαλίζουν την επιστροφή όλων των νέων παράτυπων μεταναστών που μεταβαίνουν από την Τουρκία στα ελληνικά νησιά· το σχετικό κόστος θα καλύπτεται από την ΕΕ». Ο Μέησον σχολιάζει: «Αυτό δεν είναι νόμιμο. Εάν αυτοί οι «παράτυποι μετανάστες» αιτηθούν άσυλο, θεωρούνται πρόσφυγες και το διεθνές δίκαιο τους προστατεύει από την επιστροφή, έως ότου εξεταστεί το αίτημά τους. Η διάταξη θα προσβληθεί στα δικαστήρια αμέσως.» Επιπλέον προβλέπεται ότι «Για κάθε Σύρο που θα γίνεται εκ νέου δεκτός στην Τουρκία από τα ελληνικά νησιά, ένας άλλος Σύρος θα επανεγκαθίσταται από την Τουρκία στα κράτη μέλη της ΕΕ, στο πλαίσιο των υφισταμένων δεσμεύσεων». Σύμφωνα με τον Μέησον, «Αυτό αντικαθιστά το νόμο με την αυθαιρεσία της εξουσίας. Ποιος αποφασίζει ποιους πρόσφυγες θα πάρει από την Τουρκία για να έρθουν στην Ευρώπη; Γιατί να μην βάλουμε, απλά, αυτούς που θέλουν να εγκαταλείψουν την Τουρκία και να πάνε στην Ευρώπη σε ένα λεωφορείο ή σε μια πτήση προς το Βερολίνο, αποφεύγοντας το ρίσκο του περάσματος στη Λέσβο, την επιστροφή πίσω και -προφανώς– την ένταξη στη συνέχεια σε μια αυθαίρετη λίστα ανθρώπων στην Τουρκία; Το όλο πράγμα θα μπορούσε να οργανωθεί καλύτερα μέσω του ασφαλούς περάσματος που απαιτούν οι ΜΚΟ.»

Ευρωπαϊκή Ένωση και Τουρκία συμφώνησαν «Να προετοιμαστούν για την απόφαση επί του ανοίγματος νέων κεφαλαίων στις διαπραγματεύσεις προσχώρησης το συντομότερο δυνατόν, βάσει των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Οκτωβρίου του 2015». Ο Μέησον, μέσα από μια λογική ανάλυση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η Ευρώπη πρέπει να στείλει ένα μήνυμα προς τις μη θρησκευτικές, δημοκρατικές δυνάμεις της Τουρκίας ότι οι ενταξιακές συνομιλίες θα ξαναξεκινήσουν μόνο όταν υπάρξει σταθερή δημοκρατία (για διάστημα, λ.χ., πέντε ετών), με πλήρη σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ελευθερία τύπου κλπ. Η Τουρκία δεν μπορεί να ξεκινήσει ενταξιακές συνομιλίες, επειδή δεν πληροί τα κριτήρια της Κοπεγχάγης για την ένταξη, και κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.». Τέλος οι ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν «Να εργαστούν από κοινού με την Τουρκία σε κάθε κοινή προσπάθεια για βελτίωση των ανθρωπιστικών συνθηκών στη Συρία που θα έδινε τη δυνατότητα στον τοπικό πληθυσμό και τους πρόσφυγες να ζήσουν σε ασφαλέστερες περιοχές». Αναρωτιέται λοιπόν ο Μέησον «Είναι αυτή δέσμευση δημιουργίας ασφαλών καταφυγίων; Στρατιωτικών; Μέσω του τουρκικού στρατού, που εφοδιάζει κρυφά το ISIS και βομβαρδίζει τους Κούρδους; Αν όχι, το βάρος πέφτει στις πλάτες των ηγετών της Ε.Ε. να εξηγήσουν ξεκάθαρα τον λόγο για τον οποίο δεν υπάρχει συναίνεση στην Ευρώπη για τη δημιουργία ασφαλών καταφυγίων, παρ’ όλο που θα ήταν ευπρόσδεκτα.»

Και στο τέλος της ανάλυσής του προσθέτει «Αυτό είναι όλο. Ούτε λέξη Η πρόσφατη συμφωνία μεταξύ Ε.Ε. και Τουρκίας σχετικά με το θέμα των προσφύγων, σε συνδυασμό με τις εικόνες θλίψης και ντροπής που αναδεικνύονται καθημερινά από τα Μ.Μ.Ε. στα στρατόπεδα προσφύγων (χοτ σποτς επί το ελληνικότερον), δημιουργεί μια σειρά από απορίες αλλά και προβληματισμούς σχετικά με το μέλλον της ίδιας της Ε.Ε., αλλά και της ηπείρου μας γενικότερα. Τα ερωτήματα αυτά είναι ακόμα πιο επίκαιρα μετά τις τελευταίες δηλώσεις των Αυστριακών ότι τα Σκόπια κάνουν με επιτυχία αυτό που δε μπορεί να κάνει η Ελλάδα (να αφήσει τον κόσμο να πεθαίνει έτσι στα ξεκούδουνα δηλαδή), αλλά και άλλων κεντροβορειοευρωπαίων που ρέπουν προς το φασισμό, όπως η Ουγγαρία τώρα τελευταία ( η οποία μάλιστα έκλεισε για τους ερευνητές το αρχείο του μεγάλου φιλοσόφου Γκεόργκι Λούκατς, σε μια πρωτοφανή σκοταδιστική κίνηση). Παραθέτω εδώ κάποια σχόλια σχετικά με τη συμφωνία, προκειμένου να υπάρχει μια βάση πρώτης ανάγνωσης των ερωτημάτων που θα τεθούν.

Πρόκειται για σχολιασμό του δημοσιογράφου Πωλ Μέησον, όπως τον μετέφρασε ο Γιάννης Χατζηδημητράκης για το περιοδικό «Ενθέματα». Τα συμβαλλόμενα μέρη συμφώνησαν «Να εξασφαλίζουν την επιστροφή όλων των νέων παράτυπων μεταναστών που μεταβαίνουν από την Τουρκία στα ελληνικά νησιά· το σχετικό κόστος θα καλύπτεται από την ΕΕ». Ο Μέησον σχολιάζει: «Αυτό δεν είναι νόμιμο. Εάν αυτοί οι «παράτυποι μετανάστες» αιτηθούν άσυλο, θεωρούνται πρόσφυγες και το διεθνές δίκαιο τους προστατεύει από την επιστροφή, έως ότου εξεταστεί το αίτημά τους. Η διάταξη θα προσβληθεί στα δικαστήρια αμέσως.» Επιπλέον προβλέπεται ότι «Για κάθε Σύρο που θα γίνεται εκ νέου δεκτός στην Τουρκία από τα ελληνικά νησιά, ένας άλλος Σύρος θα επανεγκαθίσταται από την Τουρκία στα κράτη μέλη της ΕΕ, στο πλαίσιο των υφισταμένων δεσμεύσεων». Σύμφωνα με τον Μέησον, «Αυτό αντικαθιστά το νόμο με την αυθαιρεσία της εξουσίας. Ποιος αποφασίζει ποιους πρόσφυγες θα πάρει από την Τουρκία για να έρθουν στην Ευρώπη; Γιατί να μην βάλουμε, απλά, αυτούς που θέλουν να εγκαταλείψουν την Τουρκία και να πάνε στην Ευρώπη σε ένα λεωφορείο ή σε μια πτήση προς το Βερολίνο, αποφεύγοντας το ρίσκο του περάσματος στη Λέσβο, την επιστροφή πίσω και -προφανώς– την ένταξη στη συνέχεια σε μια αυθαίρετη λίστα ανθρώπων στην Τουρκία; Το όλο πράγμα θα μπορούσε να οργανωθεί καλύτερα μέσω του ασφαλούς περάσματος που απαιτούν οι ΜΚΟ.»

Ευρωπαϊκή Ένωση και Τουρκία συμφώνησαν «Να προετοιμαστούν για την απόφαση επί του ανοίγματος νέων κεφαλαίων στις διαπραγματεύσεις προσχώρησης το συντομότερο δυνατόν, βάσει των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Οκτωβρίου του 2015». Ο Μέησον, μέσα από μια λογική ανάλυση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η Ευρώπη πρέπει να στείλει ένα μήνυμα προς τις μη θρησκευτικές, δημοκρατικές δυνάμεις της Τουρκίας ότι οι ενταξιακές συνομιλίες θα ξαναξεκινήσουν μόνο όταν υπάρξει σταθερή δημοκρατία (για διάστημα, λ.χ., πέντε ετών), με πλήρη σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ελευθερία τύπου κλπ. Η Τουρκία δεν μπορεί να ξεκινήσει ενταξιακές συνομιλίες, επειδή δεν πληροί τα κριτήρια της Κοπεγχάγης για την ένταξη, και κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.». Τέλος οι ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν «Να εργαστούν από κοινού με την Τουρκία σε κάθε κοινή προσπάθεια για βελτίωση των ανθρωπιστικών συνθηκών στη Συρία που θα έδινε τη δυνατότητα στον τοπικό πληθυσμό και τους πρόσφυγες να ζήσουν σε ασφαλέστερες περιοχές». Αναρωτιέται λοιπόν ο Μέησον «Είναι αυτή δέσμευση δημιουργίας ασφαλών καταφυγίων; Στρατιωτικών; Μέσω του τουρκικού στρατού, που εφοδιάζει κρυφά το ISIS και βομβαρδίζει τους Κούρδους;για τα ανθρώπινα δικαιώματα σε ολόκληρο το έγγραφο. Καμιά κουβέντα για το σταμάτημα των βομβαρδισμών κατά των Κούρδων, ούτε για το σταμάτημα της φυλάκισης εκδοτών εφημερίδων. Καμιά πίεση για να σταματήσουν οι εμπρησμοί των κατά τόπους γραφείων των κομμάτων της αντιπολίτευσης. Το καλύτερο που μπορούμε να πούμε είναι ότι οι διαπραγματεύσεις απέτυχαν και ότι αυτά είναι ένα είδος στάσης αναμονής για να σταματήσει ο Ερντογάν την προώθηση άλλου ενός εκατομμύριου προσφύγων στα νησιά.»

Μετά από όλα αυτά ο προβληματισμός που διαμορφώνεται κινείται σε δύο κατευθύνσεις: την πολιτική και την ανθρωπιστική. Ξεκινώντας από τη δεύτερη, αναρωτιέται κανείς τι απέγιναν οι αξίες του ανθρωπισμού και της συνεργασίας μεταξύ των λαών που αποτέλεσαν αφενός μεν τις βάσεις (υποτίθεται) του ευρωπαϊκού πολιτισμού, αφετέρου τα θεμέλια επί των οποίων οικοδομήθηκε αρχικά από τους ιδρυτές της η Ευρωπαϊκή Ένωση, ,μέσα από τις στάχτες του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Έχουμε φτάσει στο σημείο εκείνο όπου η αίσθηση της ηθικής τάξεως και της υποχρέωσης του ανθρώπου προς το συνάνθρωπό του να μη λένε τίποτε στους ηγέτες των (υποτιθέμενων) ευρωπαϊκών δημοκρατιών; Αν (όπως διαφαίνεται από τη στάση και των κεντροβορειοευρωπαίων «εταίρων» μας) είναι έτσι, τότε ποιο μέλλον περιμένει τα παιδιά μας, όταν οι ισχυροί θα αποφασίσουν να γράψουν τις δημοκρατικές διαδικασίες στα παλιά τους τα παπούτσια και θα αρχίσουν να εξοντώνουν όχι μόνον πρόσφυγες αλλά και πολλούς από εμάς; Κάτι τέτοιο έχει ξανασυμβεί στην ιστορία, στα τέλη της δεκαετίας του 30 και το αποτέλεσμα ήταν ο πιο καταστροφικός πόλεμος που γνώρισε η ανθρωπότητα. Θέλω να πιστεύω ότι είμαστε πλέον σοφότεροι και ότι η λογική θα πρυτανεύσει.

Η πρώτη κατεύθυνση προβληματισμού αφορά την πολιτική βούληση των ευρωπαίων (ο Θεός να τους κάνει) «εταίρων». Είναι αποφασισμένοι να σεβαστούν τις δημοκρατικές διαδικασίες και να προστατεύσουν τα ανθρώπινα δικαιώματα τόσο των πολιτών τους όσο και των προσφύγων; Αν ναι, τότε θα υπάρξει πρόβλημα στην εφαρμογή της συμφωνίας. Ωστόσο, όπως έχει δείξει και η σχετικά πρόσφατη ελληνική ιστορία, με την ελληνοτουρκική σύμβαση ανταλλαγής πληθυσμών του 1923, ελάχιστα λαμβάνονται υπόψη τα δικαιώματα των ανθρώπων, όταν πρόκειται για τα μεγάλα συμφέροντα των μεγάλων της Ευρώπης. Σε τέτοια περίπτωση, όμως, θα πρέπει όλοι να προβληματιστούμε για το ποια περιμένουμε να είναι η προοπτική αυτής της προσπάθειας, για ένωση των ευρωπαϊκών κρατών σε ενιαία πολιτική οντότητα και κατά πόσον μπορεί να επιβιώσει μια Ευρωπαϊκή Ένωση που θα απεμπολήσει μια από τις βασικές αρχές της λειτουργίας της: την προάσπιση της δημοκρατίας και την εξασφάλιση της ασφάλειας σε όλους όσοι βρίσκονται στο έδαφός της. Είναι οι Ευρωπαίοι πολίτες ικανοί να αποτρέψουν ένα τέτοιο πισωγύρισμα; Ο καιρός θα το δείξει.